Er is een versie van dit verhaal waarin ik naar Indonesië reis en daar een eeuwenoude traditie ontdek. Dat is niet wat er gebeurde. Jamu stond gewoon bij ons thuis op tafel, en ik heb jarenlang niet gevraagd wat het was.
Mijn oma maakte het
Ik ben opgegroeid in Deventer. Mijn vader komt uit een Molukse familie, van Ambon. Mijn moeder is Nederlands. En in dat huis werd jamu gemaakt, door mijn oma en later door mijn moeder.
Ik dronk het zonder er ooit iets van te vinden. Het was geen bijzonderheid en het had geen verhaal. Het stond er gewoon, zoals bij andere mensen de karnemelk in de koelkast staat.
Dat is precies waarom ik het nooit heb ontdekt. Je ontdekt niet wat er al staat.
Wat jamu is
Jamu is een Indonesische drinktraditie. Verse wortels, kruiden en specerijen, geraspt, gekookt en gezeefd. Kurkuma, gember, citroengras en tamarinde vormen bij ons de basis, maar het recept verschilt per streek en per familie.
Het wordt in Indonesië beoefend sinds de achtste eeuw. De oudste aanwijzingen staan in de reliëfs van de Borobudur. Op 6 december 2023 schreef UNESCO "Jamu wellness culture" in op de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid, dossier 01972.
Het Indonesische ministerie van Volksgezondheid heeft er in het RISTOJA-onderzoek ruim dertigduizend recepturen van vastgelegd, verzameld bij meer dan vierhonderd etnische groepen. Het is dus niet één drankje. Het is een hele keuken.
Hoe gewoon het daar is
De vergelijking die het snelst duidelijk maakt wat jamu is, gaat niet over kruiden. In Indonesië is jamu ongeveer wat koffie hier is. Je drinkt het dagelijks, je denkt er niet over na, en niemand vraagt je waarom.
Traditioneel wordt het gemaakt en verkocht door vrouwen. De jamu gendong loopt met een mand op haar rug door de straat, langs vaste klanten, met flessen die ze diezelfde ochtend zelf heeft gekookt. Dat is een beroep, en het is zwaar werk.
Acht jaar
Van 2012 tot 2020 woonde ik op Bali. Ik ging erheen uit interesse in de ambachten van mijn eigen cultuur, en jamu werd onderdeel van mijn dag zoals het dat voor miljoenen mensen daar is.
In die jaren ben ik het gaan leren. Niet uit een boek, maar naast mensen die het al hun hele leven doen. Op Bali, in Jogja, in Jakarta. En thuis, van mijn oma, al had ik dat toen niet zo genoemd.
De zegen
Op een gegeven moment heb ik de vraag hardop gesteld. Of ik dit mocht meenemen. Of ik er iets van mocht maken dat ook geld zou opleveren.
Een van de vrouwen die het mij leerde, zei dit:
Graag. Mijn eigen kinderen vinden het niet interessant om jamu te maken.
En daarna: dat het geweldig zou zijn als ik het voortzet, ook commercieel.
Dat antwoord ging niet over ons. Het ging over haar werk. Jamu maken kost veel tijd, het levert niet altijd genoeg op, en een volgende generatie kiest begrijpelijkerwijs voor snellere manieren om rond te komen. Zij zag iemand die het wilde blijven doen.
Voor mijn compagnon Milad was dat ook de reden om het samen te doen. Hij leerde jamu kennen tijdens diezelfde jaren op Bali, waar het een groot deel van zijn werk uitmaakte. Hij vond het belangrijk dat iemand voor wie deze traditie thuis hoort haar ook zou vertegenwoordigen.
Terug in Nederland was het er niet
Toen kwam corona en gingen we terug. En pas op het moment dat ik het zelf wilde, merkte ik hoe afwezig het hier was. Geen winkel, geen merk, geen plek waar je het kon halen.
Ik had het mijn oma vaak genoeg zien doen. Dus stond ik in een Nederlandse keuken precies hetzelfde te doen als daar. Voor twee mensen.
Een formulier en een zomer
Familie en vrienden vroegen wat het was, en of het ook voor hen kon. We hebben toen een Instagram gestart en een Google Formulier online gezet. Meer plan was er niet.
Het idee was: die zomer, in Deventer, elke week vers maken en rondbrengen. Eén stad, één seizoen, kijken wat er gebeurt.
Er kwamen bestellingen uit het hele land. Toen hebben we besloten dat dit een merk moest worden, en in 2021 was Good Jamu er.
Waar het nu staat
In 2023 haalden we via een crowdfunding dertigduizend euro op om een tweede smaak te kunnen maken. Inmiddels zijn er meer dan twintigduizend flessen verkocht. Uit één fles schenk je ongeveer vijftien keer, dus dat zijn ruim driehonderdduizend keer dat iemand hier een glas jamu heeft ingeschonken.
We maken het in Nederland, met biologisch gecertificeerde ingrediënten, zonder kunstmatige toevoegingen. En ik werk er nog steeds naast: fulltime, als marketeer bij een technologiebedrijf.
Dat is het hele verhaal. Geen ontdekking, geen missie die vooraf op papier stond. Iemand maakte iets, ik keek mee, en toen het er niet meer was ben ik het zelf gaan doen.
De rest is per ongeluk gegaan.
