Wat is jamu?

Jamu is een Indonesische kruidendrank van verse wortels, specerijen en vruchten, met kurkuma en gember als basis. Het wordt in Indonesië al sinds de 8e eeuw gemaakt: het oudste bewijs staat in de reliëfs van de Borobudur op Java. In december 2023 plaatste UNESCO de jamu-cultuur op de Representatieve Lijst van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid. In Nederland kennen veel mensen het onder de oudere spelling djamoe.

Op deze pagina lees je wat jamu precies is, waar het woord en de verschillende spellingen vandaan komen, wie het traditioneel maakt, hoe je het drinkt en hoe Good Jamu het naar Nederland brengt.

Wat is jamu precies?

Jamu is geen recept maar een traditie: een familie van dranken die op Java en de andere Indonesische eilanden van generatie op generatie worden doorgegeven. De basis is vrijwel altijd vers geperste kurkuma of gember, aangevuld met tamarinde, citroengras, kruidnagel, kaneel, peper of palmsuiker. Elk eiland, elke stad en vaak elke familie heeft een eigen variant.

In de Indonesische traditie wordt al eeuwen geloofd dat verschillende jamu-recepten bij verschillende momenten en kwaaltjes horen: een jamu voor na de bevalling, een jamu voor warme dagen, een jamu voor de ochtend. Die overtuiging is onderdeel van de cultuur en van het dagelijks leven, niet van een etiket. Wij vertellen dat verhaal zoals het is: als traditie.

Jamu, djamoe of djamu?

Zoek je op djamoe, dan ben je waarschijnlijk opgegroeid met de klank zoals je ouders of grootouders hem uit Nederlands-Indië meenamen. Alle drie de spellingen zijn hetzelfde woord; het verschil zit in de geschiedenis van de Indonesische schrijftaal.

• Djamoe: de spelling volgens het systeem van Van Ophuijsen uit 1901, waarin de j-klank als "dj" en de oe-klank als "oe" werd geschreven. Dit is de spelling die Indische Nederlanders en de oudere generatie kennen.
• Djamu: na de spellingshervorming van 1947 werd "oe" officieel "u".
• Jamu: sinds de hervorming van 1972 wordt "dj" geschreven als "j". Dit is de huidige Indonesische spelling en de spelling die Good Jamu gebruikt.

Het woord zelf komt uit het Javaans. Volgens de gangbare uitleg is het samengesteld uit jampi, een oude term voor een heilzame formule of spreuk, en usada, gezondheid. Wie het als djamoe schrijft, spelt dus niet fout, maar ouder.

De geschiedenis van jamu

De vroegste afbeeldingen van het bereiden van kruidendranken staan op de Borobudur, gebouwd in de 8e en 9e eeuw. In de eeuwen daarna werd jamu verfijnd aan de Javaanse hoven, waar recepten werden opgeschreven en bewaard. Van daaruit verspreidde de kennis zich naar de dorpen, waar vrouwen de recepten dagelijks bereidden en verkochten.

Via Nederlands-Indië kwam jamu ook naar Nederland. Indische en Molukse families namen de gewoonte mee, vaak onder de naam djamoe, en gaven haar door aan hun kinderen. Zo is jamu in Nederland geen nieuwe trend, maar een gewoonte met een eigen Nederlandse geschiedenis.

Jamu gendong: de vrouwen achter de recepten

De dragers van de traditie zijn de jamu gendong: vrouwen die de kruiden verzamelen, vermalen en koken, en de verse jamu in flessen in een gevlochten mand op hun rug (gendong) door de wijk dragen. Zij kennen de recepten uit hun hoofd, weten welke wortel wanneer op zijn best is en passen de drank aan op wie ervoor staat. Zonder hen was jamu een handschrift in een museum gebleven.

Lees hier meer over de jamu gendong en hun vak.

Jamu als UNESCO-erfgoed

Sinds 2023 staat de jamu-cultuur op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed van de mensheid (dossier 01972). Zo'n plaatsing geeft geen juridische bescherming en zegt niets over werking; ze erkent dat de kennis, de rituelen en het ambacht rond jamu het waard zijn om te bewaren en door te geven. Dat is precies waar het in Indonesië onder druk staat: jamu maken is arbeidsintensief, en steeds minder mensen nemen er de tijd voor.

Hoe drink je jamu?

Traditioneel wordt jamu 's ochtends gedronken, vers en in een klein glas. Zo werkt het bij ons ook. Eén shot van ongeveer 33 ml per dag, op een vast moment, is het ritueel.

• Puur, als shot: kruidig, fris en direct.
• Warm: een scheut in heet water, als kruidenthee.
• Fris: een deel jamu op vijf delen bruiswater, met ijs.
• In de keuken: in een smoothie, een dressing of een alcoholvrije cocktail.

Anders dan vaak wordt gedacht hoeft jamu niet bitter te smaken. De meeste jamu die tegenwoordig wordt gemaakt is pittig en lichtzoet, met tropische ondertonen. Ideeën vind je bij onze recepten met jamu.

Waarom drinken mensen jamu?

In Indonesië is het antwoord simpel: omdat het erbij hoort. Van oudsher wordt geloofd dat jamu bijdraagt aan weerstand, balans en algeheel welzijn, en die overtuiging is al generaties de reden dat mensen het elke dag drinken. In Nederland zien we vooral drie redenen terug: mensen zoeken een ritueel in plaats van een quick fix, ze willen minder koffie of alcohol, en ze houden van de smaak van verse kurkuma en gember. Wij doen geen beloftes over wat jamu met je doet. Wij maken het zoals het hoort, en laten de traditie voor zichzelf spreken.

Jamu van Good Jamu

Good Jamu komt uit Deventer en is opgericht door Anna Uspessij, die opgroeide in een Nederlands-Moluks gezin en het vak leerde van de jamu gendong. Onze jamu wordt in Nederland gemaakt van 100% biologische ingrediënten, zonder poeders, conserveermiddelen of kunstmatige toevoegingen.

• Tropical Turmeric: onze kurkumajamu, met 30% kurkuma, gember, tamarinde en zwarte peper. Aards, rond en licht zoet.
• Island Ginger: onze gemberjamu, met 28% gember, citroengras en tamarinde. Fris en pittig.
• Turmeric Soda en Hibiscus Soda: jamu als bruisende, laagcalorische frisdrank in blik.

Twijfel je welke bij je past? Het Starterpack bevat beide concentraten en zes blikjes. Voor horeca en retail is er een B2B-proefpakket.

Veelgestelde vragen over jamu

Bevat jamu alcohol?
Nee. Jamu is een plantaardige, alcoholvrije drank. Daarom wordt het steeds vaker gebruikt als basis voor alcoholvrije cocktails.

Is jamu hetzelfde als een kurkuma shot of gembershot?
Niet helemaal. Een shot is meestal één ingrediënt met sap. Jamu is een gelaagd recept van meerdere wortels, specerijen en vruchten, gemaakt volgens een traditie. Een fles Good Jamu is bovendien geconcentreerd: ongeveer vijftien shots per fles.

Kan ik jamu elke dag drinken?
Eén shot per dag is het ritueel, zo wordt het in Indonesië ook gedronken. Gebruik je medicijnen of ben je zwanger, overleg dan met je arts.

Waar kan ik jamu kopen?
Rechtstreeks in onze webshop, altijd met gratis verzending, en bij onder meer Albert Heijn, STACH en EkoPlaza. Meer antwoorden vind je bij onze veelgestelde vragen.